Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing

Risico  
We zien opnieuw meer aanvragen voor individuele ondersteuning in vergelijking met vorig jaar. Meer inwoners maken gebruik van ondersteuning door de vergrijzing en omdat mensen langer thuis blijven wonen. Daarnaast zien we steeds meer complexe aanvragen. De gemeente blijft bouwen aan passende steunstructuren in de wijk, zodat inwoners met een psychische kwetsbaarheid zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Zo hebben halverwege 2025 de nieuwe producten Beschermd Thuis en Eerst Een Thuis geïntroduceerd. Het effect hiervan op de inzet van individuele ondersteuning is nog niet zichtbaar. In 2026 jaar verwachten we hier de eerste tekenen van te zien. De intentie is om een completer aanbod beschikbaar te hebben in passende ondersteuning voor onze inwoners.  

Daarnaast werken we aan maatregelen om verdere groei af te remmen. We hebben hiervoor in de afgelopen programmabegroting de volgende taakstelling opgenomen: € 300.000 in 2027, € 600.000 in 2028 en structureel € 900.000 vanaf 2029. In het verlengde hiervan hebben we ook de verwachte toekomstige kostenstijging in de periode 2026 tot en met 2028 opgenomen. Deze schatten we in op € 300.000 per jaar. 
Voor de realisatie van de taakstelling zijn we deels afhankelijk van ontwikkelingen die we niet altijd in de hand hebben. Zo kunnen op landelijk niveau besluiten worden genomen die ons beleid en budget raken. 

Halverwege 2024 zijn de nieuwe proeftuinen gestart. De overdrachten rondom individuele ondersteuning zijn zo goed als afgerond, terwijl we bij dagbesteding zien dat dit moeizamer verloopt. Het doel van de proeftuinen is om de trend van een stijgende zorgvraag te kantelen en om ons zorgstelsel toekomstbestendig en betaalbaar te houden. Zo werken professionals samen aan collectieve oplossingen voor individuele vraagstukken. De financiële impact moet zijn dat het lukt om meer inwoners te ondersteunen voor hetzelfde geld. In de evaluatie van de proeftuin zijn hierover conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan. Deze worden meegenomen in de toekomstige manier van werken binnen de gemeente Oss.
 
Bij hulp bij huishouden zien we, mede door de nieuwe aanbesteding, op dit moment geen stijging in kosten. Er is wel sprake van een stijgende hulpvraag. Hierdoor kunnen we toekomstige kostenontwikkelingen lastig inschatten. Daarnaast is in het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet aangegeven dat zij van plan zijn veranderingen door te voeren bij hulp bij huishouden per januari 2029. Deze ontwikkelingen volgen we op de voet. Evenals de ontwikkelingen rondom het mogelijke nieuwe verdeelmodel voor de Wmo waar landelijk over gesproken wordt.  
 
Beheersmaatregelen  
We volgen de ontwikkeling van het aantal aanvragen voor hulp bij huishouden, individuele ondersteuning en de ontwikkeling van de nieuwe producten. Daarnaast monitoren we de ontwikkelingen in de proeftuinen. Om de groeiende vraag binnen de Wmo op te vangen hebben we een plan van aanpak minder meerkosten gemaakt dat we gaan uitvoeren. We gaan de resultaten hiervan monitoren. 

Risico
De resultaten van de grondexploitaties zijn gebaseerd op uitgangspunten en parameters die, gelet op de huidige markt en de huidige inzichten, reëel lijken voor de looptijd van het project. Deze inschattingen resulteren in één projectresultaat. Het is en blijft echter altijd een inschatting van de toekomst. Kansen en risico’s binnen een project kunnen ervoor zorgen dat het projectresultaat in de toekomst afwijkt. Om een goed inzicht te krijgen in de risico’s voeren we jaarlijks een risicoanalyse uit. Dit doen we via de Monte Carlo-methode.

We houden rekening met de volgende scenario's:
Basisscenario: recessie

• Grondprijzen stijgen minder hard dan begroot
• Woningverkopen vallen tegen: ontwikkelingen vertragen licht en uitgifte vindt later plaats
• Oplopende marktrentes door interventie ECB: rentekosten voor de gemeente worden hoger
• Inflatie stijgt, waardoor de kosten harder oplopen dan begroot

Voorgaande wordt voor 50% meegenomen in het Monte Carlomodel.

Zeer slecht scenario: diepe recessie

• De vraag naar bouwgrond neemt aanzienlijk af, waardoor de grondprijzen stagneren
• Woningverkopen lopen sterk terug: ontwikkelingen vertragen sterk en uitgifte vindt later plaats
• Oplopende marktrentes door interventie ECB: rentekosten voor de gemeente worden fors hoger
• Inflatie blijft hoog door schaarste en hoge energieprijzen met effect: kostenstijging structureel hoger dan begroot

Voorgaande wordt eveneens voor 50% meegenomen in het Monte Carlomodel.

Sensitiviteiten
Tot slot gelden er zogenaamde algemene sensitiviteiten. Hierbij wordt gekeken naar wat er gebeurt als de cijfers zoals verwerkt in het uitgangspuntscenario hoger of lager worden. Daarbij worden generiek onderstaande percentagebandbreedtes gehanteerd, die gebaseerd zijn op lokale kennis en ervaring.

• Plan- en onderzoekskosten       minimaal -10%   maximaal 10%
• Verwervingen                          minimaal -10%   maximaal 10%
• Openbare werken                    minimaal -10%    maximaal 10%
• Sanering                                 minimaal -10%   maximaal 10%
• Verkopen                                minimaal -5%    maximaal 5%

Projectspecifiek
Tot slot zijn er nog projecten waar projectspecifieke risico’s zijn. Dit zijn risico’s die zich alleen manifesteren binnen één project, zoals bijvoorbeeld aanvullende bodemvervuiling, ramingsonzekerheid rondom grootschalige infrastructurele ingrepen of het terug betalen van subsidies bij het niet halen van de deadlines uit de subsidievoorwaarden. Zodra de kans dat dit risico zich voordoet groter is dan 50%, wordt het als uitgangspuntscenario verwerkt met gevolgen voor de eindwaarde. Wanneer de kans kleiner dan 50% wordt geacht, wordt het risico opgenomen in de hiervoor al genoemde Monte Carlo-methode. Deze risico’s worden dus wel financieel berekend en dienen te worden afgedekt, maar worden niet verdisconteerd met de eventuele winst- of verliesverwachting van het plan.

Monte Carlo-simulatie
De Monte Carlo-simulatie is een simulatietechniek waarbij een fysiek proces niet één keer, maar vele duizenden keren wordt gesimuleerd. Het resultaat van deze verzameling simulaties is een verdelingsfunctie die het hele gebied van mogelijke uitkomsten weergeeft. De Monte-Carlomethode wordt meestal toegepast in situaties waarin het resultaat van een enkele simulatie niet voldoende representatief is in verband met de in werkelijkheid te verwachten variatie van de startcondities. Per exploitatie wordt in Oss de digitale simulatie middels een softwarepakket uitgevoerd, wat leidt tot een totaalbedrag aan risicoreservering.

Beheersmaatregel
Om risico’s op te vangen, moeten we een bepaald bedrag reserveren. De werkelijke stand van de ABR per 31 december 2025 is € 11,5 miljoen. Het minimale niveau is volgens de Monte Carlo-methode op basis van risicoschatting € 24,1 miljoen. Dit betekent dat de ABR feitelijk € 12,6 miljoen lager is dan het benodigde minimumbedrag.  

Risico
De Omgevingswet is per 1 januari 2024 in werking getreden. Het is noodzakelijk en randvoorwaardelijk om de Omgevingswet als wettelijke taak ons eigen te maken en structureel te borgen binnen de organisatie. Het Omgevingsplan is één van de kerninstrumenten binnen deze nieuwe Omgevingswet. Gemeenten krijgen tot 1 januari 2032 de tijd om het tijdelijke deel van het omgevingsplan en andere regels over de fysieke leefomgeving om te zetten naar een nieuw omgevingsplan voor de gehele gemeente. De Omgevingswet brengt nieuwe structurele en complexe taken en processen met zich mee. De Omgevingsvisie wordt frequenter periodiek geactualiseerd/aangevuld als onderdeel van, en in samenhang met, andere instrumenten van de beleidscyclus. Het Omgevingsplan heeft een veel bredere reikwijdte dan de voorheen bekende bestemmingsplannen en dienen te worden aangevuld met een regelbibliotheek en duizenden regels uit ruim 200 bestemmingsplannen, 50 beleidsstukken en 20 verordeningen en de 'bruidsschat' dienen omgezet te worden naar het nieuwe omgevingsplan. Voor de omgevingsvergunningen geldt dat een stijging in het vooroverleg voor vergunningen en het aantal BOPA’s (omgevingsvergunningen) is geconstateerd en het vergunningentraject complexer is geworden, omdat op meer onderdelen, zoals de omgevingsdialoog getoetst moet worden.

Landelijk gezien wordt gesproken over een terugverdientijd van 35 jaar (i.p.v. de eerder geschatte 10 jaar) als gevolg van de Omgevingswet. Dit betekent dat de lasten gedurende langere periode hoger zijn en de verwachte baten langer uitblijven. We hebben inmiddels 2 jaar ervaring met de omgevingswet opgedaan.

We hebben in 2025 een extra storting gedaan in de reserve omgevingswet van € 1,5 miljoen.
De afgelopen jaren hebben we incidentele middelen ontvangen van het Rijk voor de implementatie van de Omgevingswet en hebben deze gestort in de reserve Omgevingswet. We zien echter dat er voor de werkzaamheden voor de Omgevingswet extra personele capaciteit nodig is. We benutten hiervoor in de komende jaren de incidentele middelen uit de reserve Omgevingswet, omdat er momenteel nog geen structurele middelen beschikbaar zijn. Het risico bestaat, gelet op de arbeidsmarkt, dat de capaciteit (vacatures) moeilijk in te vullen is.

Beheersmaatregel
We hebben inmiddels met een eerste impactanalyse de gevolgen van deze nieuwe wet in beeld gebracht. We hebben beoordeeld wat de noodzakelijke formatie in de keten dient te zijn om te kunnen voldoen aan de eisen van de Omgevingswet. We hebben onderzocht in hoeverre we de kosten kunnen dekken met inkomsten uit projecten en legeskosten. Daarnaast zetten we de reserve Omgevingswet zo goed mogelijk in om de extra structurele kosten daaruit te betalen. Voor de komende jaren hebben we geld in de reserve Omgevingswet.

Risico
De VRBN kan ambities niet realiseren zonder het nemen van risico's. Risico's behoren bij het proces van verandering. Bij het vastgestelde beleidsplan 2024-2027 "Samenwerken aan verkracht en veiligheid" was het de verwachting dat de VRBN de ambities uit dat beleidsplan kan realiseren binnen de huidige financiële kaders.
In de Programmabegroting VRBN 2026 staat een bedrag van € 3,75 miljoen aan risico's opgenomen. Deze zijn voor ca. € 3 miljoen van structurele aard. De incidentele risico's kan de VRBN opvangen vanuit de algemene reserve. De belangrijkste structurele risico's zijn de hogere loon-en prijsstijgingen, gevaar op een cyberincident/datalek, lagere rijksuitkering/ bezuiniging (BDUR) en de ontwikkelingen huisvesting nieuwbouw/renovatie.   
Van de gemeentelijke bijdragen bedraagt het aandeel van de gemeente Oss 14%. Op basis hiervan is het structurele risico voor ons circa € 420.000.

Het werkveld van veiligheidsregio's is volop in ontwikkeling. Vooral op het thema informatievoorziening en de voorbereiding op crisisbeheersing is er sprake van een ontwikkeling van het takenpakket. Het Rijk financiert deze taken met een structurele doeluitkering die daarvoor gelabeld is. Dat betekent dat hiervoor geen aanvullende gemeentelijke bijdrage noodzakelijk is.

Beheersmaatregel
De voornoemde ontwikkelingen blijven we kritisch volgen en in principe geldt de regel extra kosten betalen uit "nieuw voor oud". Echter de VBRN heeft aangegeven dat dit beleidsprincipe haar grenzen heeft bereikt.

Risico
Op 18 maart 2026 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Na beëindiging van het wethouderschap ontvangt een wethouder een ontslaguitkering, tenzij de pensioengerechtigde leeftijd is bereikt of een volwaardige vervangende baan heeft. Dat is geregeld in de Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers (Appa). Voor de voormalige bestuurders (burgemeester en wethouders) hebben we een voorziening wachtgeld wethouders. Voor de zittende wethouders is niet in te schatten of ze aanspraak gaan maken op het wachtgeld. Hierdoor kunnen we niet met een redelijke mate van zekerheid het bedrag inschatten. Daarom is een directe storting in de voorziening wachtgeld wethouders niet toegestaan. Als compensatie voor deze onzekere toekomstige wachtgeldverplichtingen storten we jaarlijks een bedrag van bijna € 103.000 in de bestemmingsreserve wachtgeld wethouders. De stand van de reserve bedraagt per 31 december 2025 ruim € 110.000.
De maximale wachtgeldverplichting van de huidige vijf wethouders wordt ingeschat op € 1,3 miljoen. Bij het daadwerkelijk ontstaan van de wachtgeldverplichting zal blijken of de reserve wachtgeld wethouders volstaat voor het aanvullen van de voorziening wachtgeld wethouders.

Beheersmaatregel
We hebben de genoemde reserve van € 110.000 en daarin wordt jaarlijks een bedrag van € 103.000 gestort. Indien de reserve niet voldoende is dan wordt het tekort aangevuld in het jaar waarin het zich voordoet vanuit algemene middelen.

Risico
Als gevolg van het vollopen van het elektriciteitsnetwerk is het komende jaren vrijwel uitgesloten dat grootverbruikers een aansluiting op het elektriciteitsnetwerk kunnen verkrijgen. Hierdoor ontstaan problemen voor projecten als Industrieterrein Heesch-West, Duurzame Polder en andere projecten die een grootverbruikersaansluiting nodig hebben.

Beheersmaatregel
Voor de verschillende projecten zoeken we naar alternatieven zoals een energyhub voor Heesch-West. Daarnaast zetten we stevig in op de lobby bij Enexis en Tennet om de uitbreiding van het netwerk en het realiseren van tussenstation in Oss en uitbreiding pocket Wijchen zo hoog mogelijk op de prioriteitenlijst te krijgen. We hebben een multidisciplinair team dat hier aandacht voor heeft.  

Risico
Als gevolg van uitstel van uitspraken door de Raad van State hebben we vertraging ondervonden in de realisatie van het project. Daardoor is het risicoprofiel van het project gestegen en is financiering duurder geworden. Ook is de looptijd van het project korter dan aanvankelijk gepland waardoor de terugverdientijd toeneemt.

Beheersmaatregel
We onderzoeken of met intergemeentelijke samenwerking een oplossing gevonden kan worden om de businesscase en de financiering rond te krijgen.

Risico
De vernieuwde wetgeving rondom hoogwaterveiligheid betekent dat de waterkerende hoogte van de sluis in Macharen omhoog moet. We trekken hiervoor samen op met het Waterschap, Provincie en het Rijk. De uiteindelijke uitvoering van de werkzaamheden worden gecombineerd met werkzaamheden binnen het project Meanderende Maas. Nu de verdeling van de kosten zijn vastgelegd en het ontwerpen en voorbereiden van de werkzaamheden steeds meer vorm krijgen, krijgen we een steeds beter beeld van de te verwachten uiteindelijke engineerings- en realisatiekosten en welk deel hiervan voor onze rekening komt. Hoewel we het nog niet verwachten bestaat het risico dat eerder gecreëerde financiële ruimte toch onvoldoende blijkt te zijn. Dit levert een mogelijk dekkingsrisico, risico voor de bestuurlijke samenwerking en risico voor de waterveiligheid (wanneer de werkzaamheden aan de sluis niet, niet tijdig of niet volledig kunnen worden uitgevoerd).

Beheersmaatregel
In samenwerking met het Waterschap AA en Maas houden we (financieel) toezicht op het project. We staan in goed contact, gebruiken elkaars expertise en herijken periodiek de stand van zaken. Wanneer het risico, of de kans op het optreden hiervan wijzigt, rapporteren we dit en sturen we bij.

Risico
Begin mei 2024 heeft een grote en heel complexe brand plaatsgevonden bij Vice Versa binnen de gemeente Oss. Door die brand hebben we allerlei extra kosten gemaakt. De kosten hebben ruim € 655.000 bedragen. We hebben voor die kosten Vice Versa in 2024 aansprakelijk gesteld. Dit op grond van artikel 19.6 van de Omgevingswet. Echter gebleken is dat dit niet de juiste weg is voor kostenverhaal. Via privaatrechtelijke weg wordt nu getracht kosten te verhalen.
Medio februari 2026 is deze schadeafwikkeling nog niet afgerond. De gemeente en de advocaten van Vice Versa zijn in gesprek over de afhandeling van het schadedossier. Onduidelijk is hoe dit verder zal verlopen.  
Beheersmaatregelen
We hebben bij de jaarrekening 2024 in dit kader (voor 50%) een voorziening waardering overlopende activa gemaakt. En in 2025 is een deel van nog te ontvangen bedragen afgeboekt.

Risico
De veiligheidsregio inventariseert samen met Brabant Water waar eventuele problemen in Oss kunnen ontstaan. Daar waar een probleem ontstaat adviseert de veiligheidsregio wat de beste oplossing is. Daarna kunnen we als gemeente beter ramen wat de kosten zijn voor alternatieve bluswatervoorzieningen.
Samen met de regio, veiligheidsregio en Brabant Water werken we op dit moment aan modelovereenkomst “Modelonderhoud Brandkranen”.
In 2024 heeft de veiligheidsregio besloten dat het beheer en onderhoud terug wordt overgedragen (inclusief financiële middelen en taken) aan de gemeente. De overgedragen financiële middelen moeten gereserveerd blijven voor deze taken.
Het plaatsen van alternatieve bluswatervoorzieningen staat hier los van en zal blijven doorgaan totdat het streefnet van Brabant Water gerealiseerd is. Dit risico blijft onverminderd bestaan.
Per 1 januari 2026 krijgen wij vanuit de veiligheidsregio structurele middelen voor dagelijks onderhoud en de uitvoering van de onderhoudstaak (formatie) overgeheveld. Dit risico gaat over het aanleggen van een alternatieve bluswatervoorziening wanneer Brabant Water aangeeft de brandkraan te gaan saneren. Deze taak (en dus de kosten) ligt al jaren bij de gemeente.

Beheersmaatregel
Inmiddels zijn er de afgelopen jaren circa 50 geboorde putten gerealiseerd waarvoor nog geen structurele financiële middelen beschikbaar voor het beheer en onderhoud zijn gesteld. Wij zullen de komende periode een advies samenstellen over beheer- ,onderhoudskosten en vervangingskosten van bestaande en toekomstige alternatieve bluswatervoorzieningen. In 2026 komen we met een beheerplan bluswatervoorzieningen waarbij we ook inventariseren hoeveel alternatieven jaarlijks moeten worden aangebracht.

Risico
De gemeente Bernheze, ’s-Hertogenbosch en Oss participeren in de grondexploitatie  Heesch West (regionaal bedrijventerrein). Hiervoor is een gemeenschappelijke regeling (GR) aangegaan. Samen met de provincie Noord-Brabant is een masterplan opgesteld voor dit bedrijventerrein dat uiteindelijk 80 hectare kan worden. Er zal een gefaseerde ontwikkeling plaatsvinden.

De bestemmingsplannen zijn begin 2022 vastgesteld door de gemeenteraden. Door de beroepsprocedure tegen het bestemmingsplan Heesch West wordt de uitvoering enorm vertraagd. Begin 2025 hebben de gemeenteraden herstelbesluiten genomen naar aanleiding van een advies van de Stichting Advies Bestuursrechtspraak (STAB). Met het herstelbesluit zijn bevindingen en aanbevelingen van STAB in het plan verwerkt zodat het perspectief op voortvarende behandeling en een onherroepelijk bestemmingsplan zoveel mogelijk wordt bevorderd. Begin 2026 hebben de gemeenten het nadere verweer naar aanleiding van het herstelbesluit ingediend bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Naar verwachting wordt in de loop van 2026 de behandeling van beroep ingepland en zal er uitspraak worden gedaan.

Bij de beoordeling van de plannen door Raad van State zal ook bezien worden of de effecten (Stikstof) van Heesch West op Natura 2000-gebied voldoende worden beheerst.
Ook de stroomvoorziening is een punt van zorg. Het stroomnetwerk in Brabant zit vol en zorgt voor onzekerheid. Binnen Heesch West kijken we naar een slim energieconcept en een duurzame ontwikkeling van het bedrijventerrein.

In de eerste fase wordt 50 hectare ontwikkeld en in de tweede fase de overige 30 hectare. De resterende 30 hectare is bij de grondexploitatieberekening "afgewaardeerd" naar agrarische grondwaarde van € 6 per vierkante meter.

Het verwachte verlies van Heesch West bedraagt eind 2034 in totaal € 38,4 miljoen (eindwaarde eerste fase). Dit is € 0,4 miljoen hoger dan de vorig jaar en is gebaseerd op de geactualiseerde grondexploitatie 2026.
De deelnemende gemeenten hebben in april 2022 een verliesvoorziening overgedragen aan de GR. Ons aandeel (30%) was € 13,1 miljoen.
Het hogere tekort van € 0,4 miljoen is uit de egalisatiereserve binnen de GR Heesch West gehaald.
De exploitatieberekening bevat risico’s op het gebied van gronduitgifte tempo, grondprijzen, kostenstijgingen (inflatie) en marktrente. Gelet op de huidige ontwikkelingen wereldwijd is de toekomst moeilijk te voorspellen. Daarmee is dan ook geen rekening gehouden in de exploitatieberekening. De belangstelling voor het terrein Heesch West is nog steeds hoog.

Beheersmaatregel
Naast de verliesvoorziening en egalisatiereserve van de GR hebben we een risicoreserve Heesch West van € 2,5 miljoen beschikbaar. Daarmee kunnen we eventuele onverwachte tegenvallers voor een deel opvangen. Hierdoor is het risico beperkt (en valt het dus in de categorie 'groen'). De grondexploitatieberekening van Heesch West wordt elk jaar geactualiseerd.