Samenvattend financieel beeld

Voor u ligt de programmarekening 2025 van de gemeente Oss. Deze programmarekening bestaat uit het jaarverslag en de jaarrekening. Hiermee leggen wij, het college van B&W, verantwoording af over het gevoerde beleid van de gemeente in 2025.
Deze verslaglegging over de gemeentelijke prestaties en bestedingen in het jaar 2025 zijn uitwerkingen van de beleidsvoornemens uit de programmabegroting.
In de aanbiedingsbrief hiervoor is al ingegaan op het inhoudelijke verhaal. In dit hoofdstuk ligt de nadruk op bijzonderheden in financieel opzicht.

De jaarrekening 2025 sluit met een voordelig saldo van € 14,5 miljoen. In de volgende tabel zijn de rekeningcijfers vergeleken met de bijgestelde begroting (na verwerking van de autonome ontwikkelingen in de financiële tussenrapportage 2025 en bij de programmabegroting 2026-2029).

In het hoofdstuk Bestemming rekeningresultaat wordt voorgesteld het saldo voor € 8,5 miljoen in te zetten voor projecten die doorlopen in 2025 of in reserves te storten en een bedrag van € 6 miljoen te storten in de algemene reserve.

Het positieve saldo van de jaarrekening kent een aantal oorzaken. Het verschil tussen het begrote saldo en het werkelijke saldo is € 6,7 miljoen. In de volgende tabellen zijn de belangrijkste voor- en nadelen opgenomen. Deze voor- en nadelen verklaren per saldo een bedrag van € 6,3 miljoen.

Belangrijke voordelen

 
Belangrijke nadelen

Belangrijke mutaties in reserves (financieel neutraal)

Onderstaande posten zijn belangrijke afwijkingen binnen reserves. Per saldo hebben deze afwijkingen geen effect op het jaarrekeningresultaat. Wel hebben ze direct invloed op de reservepositie.

In deze paragraaf wordt in het kort de financiële positie van de gemeente weergegeven door te kijken naar de volgende onderdelen:
A. Weerstandsvermogen en weerstandsratio
B. Financieringspositie
C. Reservepositie

Het weerstandsvermogen geeft de financiële gezondheid van de gemeente weer. We drukken deze uit in een ratio. De uitkomst van de ratio moet in beginsel minimaal 1 zijn.

Op hoofdlijnen is het beeld als volgt:

De conclusie hieruit is dat de incidentele weerstandscapaciteit van voldoende omvang is om de gekwantificeerde risico’s te ondervangen. De structurele weerstandscapaciteit is van onvoldoende omvang.

We zien forse structurele risico's, met name het risico van de algemene uitkering en jeugdhulp maken dat de begroting onder druk staat. Dit vormt een uitdaging voor komende begroting. We blijven inzetten op de lobby richting het Rijk voor voldoende financiering voor onze taken.

De financieringspositie geeft de verhouding aan tussen beschikbare financieringsbronnen op langere termijn (reserves, voorzieningen en langlopende geldleningen) ten opzichte van de investeringen in vaste activa. Hiermee geeft het dus aan op welke manier de activa gefinancierd zijn.
De financieringspositie geeft aan dat er eind 2025 een financieringsoverschot is van ruim € 52 miljoen. Hiervan kan het volgende overzicht worden gegeven:

De gemeente heeft in verhouding in totaal dus meer gefinancierd met langlopende middelen. Dit komt doordat we onze voorraad aan grondexploitaties ook grotendeels gefinancierd hebben met langlopende middelen. We zien dat onze reservepositie is gestegen (eigen middelen) en dat het aantal langlopende geldleningen verder afneemt. De verwachting is wel dat dit de komende jaren fors zal stijgen gezien onze investeringsambities. Voor meer informatie verwijzen we naar de toelichting op de balans.

De paragraaf grondbeleid en het MPG bevatten de verantwoording van het grondbedrijf over het afgelopen jaar en geven inzicht in de prognose voor de komende jaren.  

Ontwikkeling boekwaarde
De boekwaarde van het grondbedrijf per 31 december 2025 is circa € 37,2 miljoen. Dit gaat om de volgende belangrijke onderdelen die via het grondbedrijf gaan: herstructurering, woningbouw, industrie, immateriële vaste activa (plankosten nieuwe plannen) en strategisch grondaankopen. Dit is exclusief het Osse aandeel van de boekwaarde van het intergemeentelijke project Heesch-West, aangezien de voorziening in 2022 is ingebracht bij de gemeenschappelijke regeling Heesch West.
De boekwaarde bestaat uit gronden en uit kosten die we al gemaakt hebben voor diverse projecten.

Actuele prognose
De actuele prognose uit het MPG geeft het volgende totaalbeeld:

De boekwaarde is ten opzichte van eind 2024 vrijwel gelijk gebleven. We zien wel een sterke afname van de waarde van strategische aankopen (afname € 15 miljoen), omdat deze gronden zijn ingebracht in woningbouwcomplex Amsteleind Noord.

De verwachte winstnemingen over de jaren laten de volgende prognose zien (van vastgestelde grondexploitaties, excl. verliesvoorzieningen):

Uit deze overzichten valt op te maken dat we de komende jaren nog een toekomstige winst van circa       € 9,3 miljoen verwachten. Winstnemingen gaan naar de ABR (algemene bedrijfsreserve grondbedrijf).

Reserves en voorzieningen grondbedrijf
De algemene bedrijfsreserve van het grondbedrijf (ABR) is bedoeld om risico’s af te dekken die zich binnen het grondbedrijf kunnen voordoen. Voor de bepaling van de risico’s maken we gebruik van de Monte-Carlomethode binnen het grondbedrijf. Hiermee bewerkstelligen we een eenduidig risicobeleid waarbij alle risico's van de grondexploitaties worden meegenomen In het volgende schema is een totaaloverzicht gegeven van de ontwikkeling van de ABR in 2025:

Op basis van een meerjarenprognose en de risicoanalyse is het verloop van de reserves en voorzieningen binnen het grondbedrijf als volgt:

De algemene bedrijfsreserve (ABR) stijgt de komende jaren. De minimale omvang van deze reserve op basis van risico-inschattingen bedraagt € 23,7 miljoen. Deze is door nieuwe plannen gestegen ten opzichte van vorig jaar. De ABR is op dit moment lager dan deze minimale omvang. Dit betekent dat er de komende jaren geen sprake meer kan zijn van afromingen. Deze situatie moet overigens wel gezien worden in relatie tot andere beschikbare reserves binnen het grondbedrijf. De reserve binnenstedelijke transformaties is namelijk bedoeld om onrendabele investeringen af te kunnen dekken en vormt daarmee ook een buffer.
Voor het project Heesch West is de voorziening van € 13,1 miljoen in april 2022 ingebracht bij de gemeenschappelijke regeling (en dus niet meer aanwezig binnen onze gemeente). We hebben op basis van onze risicoanalyse een aanvullende risicoreserve van afgerond € 2,5 miljoen voor Heesch West gevormd.
Voor een verdere specificatie verwijzen we naar het MPG, de paragraaf grondbeleid en de toelichting op de balans.

De reservepositie geeft het volgende beeld:

De totale reservepositie is gestegen met ruim € 27 miljoen. De algemene reserve is gestegen met name door resultaat uit 2024. De algemene reserve van het grondbedrijf is met name gestegen met € 9,1 miljoen door winstnemingen en door een extra storting in deze reserve vanuit het rekeningresultaat 2024.  
De reserves die ingezet worden ter dekking van de begroting dalen conform eerdere besluitvorming.
De reserves ter dekking van afschrijvingslasten daalt jaarlijks omdat deze reserves ingezet worden om jaarlijkse lasten uit reeds uitgevoerde investeringen te dekken. Deze reserves zijn daarmee ook niet meer vrij besteedbaar.
De overige bestemmingsreserves stijgen met circa € 19 miljoen. Belangrijkste reserves die gestegen zijn:   

• Reserve kostenbeheersing sociaal domein: € 2 miljoen;
• Reserve binnenhavens: € 7,6 miljoen (besteding 2026);
• Reserve opvang vluchtelingen: € 1,5 miljoen;
• Reserve mobiliteit: € 7,1 miljoen
• Reserve binnenstedelijke transformaties: € 4,2 miljoen
• Reserve bovenwijkse voorzieningen: € 1,5 miljoen;
• Reserve omgevingswet: € 1,5 miljoen;
• Reserve Schadewijk: € 1 miljoen;
• Reserve Egalisatie reserve renteomslag: € 2 miljoen.

Grotere afname van bestemmingsreserves zijn:

• Reserve beschermd wonen: - € 6,3 miljoen;
• Reserve Meekoppelkansen dijkversterking Maas: -  € 1,1 miljoen

Voor meer informatie verwijzen we naar de toelichting op de balans, onderdeel reserves.

De financiële positie van de gemeente blijft onder druk staan. We presenteerden een programmabegroting 2026-2029 met een overschot voor het jaar 2026 van circa € 2,2 miljoen. Ook het jaar 2027 heeft een positief saldo van € 2,5 miljoen. Het ravijnjaar schuift echter door naar 2028. Dit zien we dan ook terug in de saldi voor 2028 en volgende jaren. Deze saldi zijn negatief en sluiten aan bij het geaccepteerde tekort over jeugdzorg zoals vastgesteld bij de kadernota 2026 (structureel € 3 miljoen vanaf 2029). Het geaccepteerde tekort is het bedrag wat we minimaal verwachten vanuit het Rijk als extra structurele compensatie voor de kosten van jeugdzorg. Onze reservepositie is goed te noemen, dus we kunnen incidentele tegenvallers indien nodig opvangen.

Belangrijke ontwikkeling zijn effecten uit het landelijke regeerakkoord. De VNG ziet in het akkoord duidelijke erkenning, waardering en bereidheid tot samenwerking met gemeenten. Hoewel de VNG veel terugziet van de inbreng die ze gedaan hebben, zijn er ook de nodige opmerkingen te maken. De coalitie heeft hoge ambities die niet altijd adequaat financieel worden onderbouwd. Op sommige ambities is nog onvoldoende helderheid, voor andere ambities zijn geen of onvoldoende middelen opgenomen. Wij missen bijvoorbeeld de reservering van de middelen adviescommissie Van Ark, is onvoldoende helder hoe de maatregelen van de huishoudelijke hulp uitpakken voor de WMO en zien wij forse ambities rondom de woningbouw en maatschappelijke weerbaarheid, zonder dat daar toereikende middelen voor zijn opgenomen. Samenvattend is er nog geen financieel beeld te geven voor de toekomst en moeten we de concrete plannen afwachten en de vertaling hiervan in komende circulaires.

Kijkend naar de toekomst zien we vooral risico's en ontwikkelingen op de volgende gebieden:

• Ontwikkelingen algemene uitkering
• Het realiseren van de vastgestelde ombuigingsvoorstellen
• Kostenbeheersing jeugd en van Ark 2
• Kostenbeheersing Wmo
• Ontwikkelingen IZA/GALA
• Investeringen onderwijshuisvesting
• Realisatie nieuw theater
• Realisatie nieuw zwembad
• Energie en klimaatopgave
• Verstedelijkingsopgave en mobiliteit
• Grondbedrijf
• Financiering (rente)

In de jaarrekening wordt voorgesteld om het positieve saldo van afgerond € 14,5 miljoen te bestemmen. We stellen voor een bedrag van € 8,5 miljoen over te hevelen naar 2026 voor concrete projecten of te reserveren in diverse reserves. Dit bedrag is nodig voor de uitvoering van deze projecten. Het restant van € 6 miljoen storten we in de algemene reserve.

De onafhankelijke accountant heeft op grond van artikel 213 van de Gemeentewet een getrouwheidsonderzoek uitgevoerd naar de baten, lasten en balansmutaties. We hebben een goedkeurende verklaring ontvangen.